Pazaryerinde bir sipariş tamamlandığında ekranda tek hareket görünür; vergi belgesi, sevkiyat ve tahsilat tarafında ise aynı işlem birkaç ayrı kayıt doğurabilir. Doğru belgeyi seçmek için önce üç soruya cevap vermek gerekir: Satışı kim yapıyor, alıcı e-Fatura sisteminde kayıtlı mı ve ortada fiziksel bir mal sevki var mı? Sipariş numarası, kargo etiketi veya pazaryeri hak ediş raporu bu soruların yerini tutmaz. Belge akışı, sipariş ekranından değil işlemin gerçek taraflarından kurulmalıdır.
Güncellik notu: Bu rehber 11 Ekim 2026 tarihinde GİB’in güncel 509 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği, 589 Sıra No.lu değişiklik ve Ticaret Bakanlığı açıklamaları üzerinden kontrol edildi. İşletmenize özel yükümlülüğü mali müşavirinizle teyit edin.
Önce siparişteki üç rolü ayırın
Tipik bir pazaryeri satışında ürünü veya hizmeti sunan satıcı, siparişi veren alıcı ve tarafları buluşturan pazaryeri bulunur. Vergi Usul Kanunundaki fatura tanımı, belgeyi malı satan veya işi yapan tacirle ilişkilendirir. Bu nedenle pazaryeri yalnızca aracı konumundaysa müşteriye düzenlenecek satış belgesi kural olarak satıcının işlemidir. Pazaryerinin satıcıya sunduğu aracılık, reklam, lojistik veya benzeri hizmet için oluşan komisyon/hizmet faturası ise başka bir işlemi belgeler.
Her iş modeli aynı değildir. Pazaryeri bazı işlemlerde doğrudan satıcı, ithalatçı ya da farklı bir sözleşme tarafı olabilir. Bu yüzden “pazaryeri siparişi otomatik olarak mağazanın faturasıdır” şeklinde bir kabul yerine; sipariş sözleşmesinde satıcı olarak kimin gösterildiği, tahsilatın kimin adına yapıldığı ve malı kimin teslim ettiği birlikte kontrol edilmelidir.
Hızlı karar tablosu
| Senaryo | Satış belgesi | Sevkiyat tarafı |
|---|---|---|
| Satıcı e-Fatura/e-Arşiv kullanıcısı, alıcı e-Faturaya kayıtlı | İstisnai haller dışında e-Fatura | Fiziksel mal varsa satıcının e-İrsaliye kapsamı ve sevk belgesi yöntemi ayrıca kontrol edilir. |
| Satıcı e-Fatura/e-Arşiv kullanıcısı, alıcı e-Faturaya kayıtlı değil veya nihai tüketici | e-Arşiv Fatura | Malın yanında geçerli bir sevk belgesi bulunur; e-Arşiv tek başına her durumda irsaliye sayılmaz. |
| Satıcı e-Arşiv uygulamasına dahil değil | Düzenlenmesi gereken faturada 2026’ya ait portal e-Arşiv kuralları uygulanır. | Satıcının e-İrsaliye kapsamı yoksa genel sevk irsaliyesi kuralları sürer. |
| Hizmet veya fiziksel sevki olmayan dijital teslim | Alıcının ve satıcının durumuna göre e-Fatura ya da e-Arşiv Fatura | Mal hareketi olmadığından sevk irsaliyesi gündeme gelmez; faaliyete özgü belge istisnaları saklıdır. |
| Pazaryerinin satıcıdan aldığı komisyon veya hizmet bedeli | Pazaryerinin satıcıya sunduğu hizmete ait ayrı fatura | Müşteriye yapılan ürün sevkinden bağımsız bir belge akışıdır. |
e-Fatura mı, e-Arşiv Fatura mı?
Belge türünü siparişin B2B veya B2C etiketi tek başına belirlemez. Satıcı e-Fatura uygulamasındaysa, belge oluşturulurken alıcının güncel kayıt durumu sorgulanmalıdır. Her iki taraf e-Fatura kullanıcısıysa fatura e-Fatura olarak iletilir. Alıcı e-Faturaya kayıtlı değilse veya vergi mükellefi olmayan tüketiciyse e-Arşiv Fatura düzenlenir. Bu ayrımı elle tutulan eski müşteri kartına bırakmak, aynı alıcı için yanlış belge kanalının seçilmesine yol açabilir.
İnternet üzerinden kendi sitesi, pazaryeri veya başka bir elektronik ortamda satış yapan mükellefler açısından ayrıca özel bir geçiş eşiği vardır. Güncel 509 Sıra No.lu Tebliğe göre 2022 ve sonraki hesap dönemlerinde brüt satış hasılatı veya satışları ile gayrisafi iş hasılatı 500 bin TL ve üzerinde olan bu mükellefler, ilgili hesap dönemini izleyen yedinci ayın başına kadar e-Fatura ve e-Arşiv Fatura uygulamalarına geçer. Buradaki ölçüm yalnızca tek pazaryerindeki sipariş toplamı şeklinde okunmamalı; mükellefin Tebliğde belirtilen hasılatı esas alınmalıdır. Sektör, faaliyet veya GİB bildirimi nedeniyle daha farklı bir zorunluluk da doğabilir.
2026’daki tutarsız görünen e-Arşiv ifadelerinin nedeni
2025 tarihli bazı özetlerde “1 Ocak 2026’dan itibaren bütün faturalar tutarına bakılmadan e-Arşiv olur” ifadesi görülebilir. Yıl sonunda yayımlanan 589 Sıra No.lu Tebliğ bu takvime belirli mükellefler için ayrım getirdi. e-Arşiv uygulamasına dahil olmayan mükelleflerin düzenlemesi gereken faturalar, genel kuralda 1 Ocak 2026’dan itibaren tutarına bakılmaksızın e-Arşiv Fatura olarak düzenlenir. Ancak ticari kazancı basit usulde tespit edilenler ile işletme hesabı esasına göre defter tutanlar için 3 bin TL eşiği 31 Aralık 2026’ya kadar devam eder; bu gruplarda tutardan bağımsız uygulama 1 Ocak 2027’de başlar.
Bu düzenleme “her sipariş mutlaka faturadır” şeklinde genişletilmemelidir; metin, vergi mevzuatına göre düzenlenmesi gereken faturanın elektronik biçimini belirler. Mükellefin defter tutma şekli ve fatura düzenleme yükümlülüğü ayrı değerlendirilmelidir. Bu nedenle entegrasyondaki karar ağacı yalnız tutara değil mükellef statüsüne de dayanmalıdır.
İnternet satışına ait faturada hangi bilgiler bulunur?
e-Arşiv uygulamasına dahil bir satıcının internet satışına düzenlediği e-Arşiv Faturada “Bu satış internet üzerinden yapılmıştır.” ifadesiyle birlikte satışın yapıldığı web adresi, ödeme şekli, ödeme tarihi, malı taşıyanın adı/unvanı ile VKN veya TCKN bilgisi ve malın gönderildiği ya da hizmetin ifa edildiği tarih yer alır. Tebliğ ayrıca mal iadelerine ilişkin bölümü düzenler. Alıcı e-Fatura kullanıcısıysa internet satışına ait e-Faturada da Tebliğde sayılan bilgiler, iade bölümü dışarıda kalmak üzere bulunur.
Pazaryerinden yalnız ürün adı, adet ve tutarı çekmek bu nedenle yeterli olmayabilir. Ödeme tarihi, teslimat adresi, satış kanalı ve kargo işletmecisi gibi alanların hangi sistemden geleceği baştan belirlenmelidir. Eksik alanı belge kesildikten sonra elle tamamlamaya çalışmak yerine veri eşlemesini entegrasyon kurulurken test etmek daha sağlıklı olur.
e-İrsaliye ne zaman devreye girer?
Pazaryerinde ürün satmak, tek başına her işletmeyi e-İrsaliye kullanıcısı yapmaz. Güncel Tebliğ; belirli sektörleri ve faaliyetleri, GİB tarafından yazıyla kapsama alınanları ve e-Fatura kullanıcısı olup 2021 veya sonraki hesap dönemlerinde 10 milyon TL ve üzeri brüt satış hasılatına ulaşanları e-İrsaliye kapsamına alır. İşletme bu kapsamlardan birindeyse düzenleyeceği sevk irsaliyelerini, belirtilen istisnalar dışında e-İrsaliye olarak oluşturur.
e-İrsaliye malın fiili sevkinden önce düzenlenmeli ve GİB sistemine başarıyla iletilmelidir. Taşıma sırasında belgenin kâğıt örneği araçta bulunmalı veya elektronik olarak görüntülenebilmelidir. Fatura daha önce kesilmişse tarih ve belge numarası e-İrsaliyede gösterilir. Bu akışı ayrıntılı planlamak için İZİBİZ e-İrsaliye çözümünü inceleyebilirsiniz.
e-Fatura veya e-Arşiv Fatura bazı koşullarda irsaliye yerine kullanılabilir; fakat bu kendiliğinden oluşan bir özellik değildir. Belgenin teslim anında düzenlenmesi, saat ve dakikayı içermesi, kâğıt çıktıda “İrsaliye yerine geçer.” ifadesinin bulunması ve çıktının satıcı ya da yetkilisi tarafından imzalanması gerekir. İnternet satışında sevk irsaliyesi, e-İrsaliye örneği veya sorgulama kodlu belge, irsaliye yerine geçen fatura çıktısı ya da mevzuata uygun ÖKC bilgi fişinden hangisinin kullanılacağı sevkten önce belirlenmelidir.
Sipariş, ödeme, fatura ve sevk aynı an değildir
Pazaryerinde siparişin açılması, karttan tahsilat yapılması, ürünün depodan çıkması ve müşteriye teslimi farklı zamanlarda gerçekleşebilir. Vergi Usul Kanununun genel kuralına göre fatura, malın teslimi veya hizmetin yapılmasından itibaren azami yedi gün içinde düzenlenir; Hazine ve Maliye Bakanlığının bu süreyi belirli durumlarda kısaltma yetkisi vardır. Pazaryerinin satıcıya ödeme yaptığı hak ediş günü, satış faturasının başlangıç noktası olarak kabul edilmemelidir.
Fiziksel mal depodan çıkarken geçerli sevk belgesi hazır olmalıdır. Fatura irsaliye yerine kullanılacaksa yukarıdaki teslim anı ve çıktı koşulları devreye girer. Hizmet satışında ise hizmetin tamamlandığı veya işleme özgü vergiyi doğuran olayın oluştuğu tarih izlenir. Kısmi teslim, ön ödeme, iptal, iade ve özel sektör düzenlemeleri standart siparişten farklı sonuç doğurabileceği için bu senaryolar mali müşavirle ayrıca tanımlanmalıdır.
Komisyon faturası satış faturasının yerine geçmez
Pazaryeri aracı olarak hareket ediyorsa iki ayrı ekonomik işlem vardır. Birincisi satıcının müşteriye yaptığı mal veya hizmet satışı; ikincisi pazaryerinin satıcıya verdiği aracılık ya da bağlantılı hizmettir. Satıcı ilk işlem için alıcının durumuna göre e-Fatura veya e-Arşiv Fatura düzenler. Pazaryeri de kendi hizmeti için satıcıya komisyon/hizmet faturası düzenleyebilir. Hak ediş özeti, tahsilat dekontu veya kargo raporu bu iki faturadan birinin yerine geçmez.
Örneğin ürünün brüt satış bedeli 1.000 TL, pazaryeri hizmet bedeli 100 TL ise satıcının banka hesabına kalan net tutarın 900 TL görünmesi, müşteri satışının 900 TL olduğu anlamına gelmez. Vergiler, tevkifatlar, iadeler ve diğer kesintiler örneği değiştirebilir; amaç, brüt satış, pazaryeri hizmeti ve net tahsilatı aynı kayıt gibi işlememektir. Entegrasyonda sipariş numarası, satış faturası, komisyon faturası, iade ve ödeme hareketi ayrı kimliklerle eşleştirilmelidir.
ETBİS ile e-Belge yükümlülüğünü karıştırmayın
ETBİS, Ticaret Bakanlığının kayıt ve bildirim sistemidir; e-Fatura, e-Arşiv Fatura ve e-İrsaliye ise GİB’in vergi belgesi uygulamalarıdır. Ticaret Bakanlığının güncel sık sorulan sorularına göre yurt içindeki bir elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcı üzerinden satış yapanların, sırf bu satış nedeniyle ETBİS kayıt ve bildirim yükümlülüğü bulunmaz. Buna karşılık kendi elektronik ticaret ortamında faaliyet gösterenler ile yurt içinde e-ticaret yapmayıp yurt dışındaki bir pazaryeri üzerinden sipariş alan yurt içi yerleşik hizmet sağlayıcılar için kayıt kuralı farklıdır. İşletmenin kendi sitesi ve sınır ötesi kanalları varsa durum birlikte incelenmelidir.
Entegrasyon akışını belge kararına göre kurun
Sağlıklı bir pazaryeri entegrasyonu siparişi doğrudan faturaya çevirmekten önce doğrulama yapar. Alıcının VKN/TCKN ve unvan bilgisi kontrol edilir, güncel e-Fatura kayıt durumu sorgulanır, satışın mal mı hizmet mi olduğu belirlenir ve teslimat-kargo alanları tamamlanır. Ardından uygun belge kanalı seçilir; GİB iletim sonucu, teslim durumu ve varsa iade aynı siparişle ilişkilendirilir. e-Ticaret Entegrasyonu planlanırken desteklenen pazaryerlerini, aktarılacak alanları ve hata yönetimini güncel ürün kapsamı üzerinden doğrulayın.
- Sözleşme ve sipariş kaydından gerçek satıcıyı belirleyin.
- Alıcının güncel e-Fatura durumuna göre e-Fatura veya e-Arşiv Fatura yolunu seçin.
- İnternet satışına özgü ödeme, kanal, taşıyıcı ve gönderim alanlarını tamamlayın.
- Fiziksel mal için sevk belgesini fatura akışından ayrı kontrol edin.
- GİB yanıtını, belge numarasını ve müşteriye iletimi izleyin.
- Komisyon, hak ediş, kesinti ve iadeyi satış faturasıyla mutabık hale getirin.
Sık yapılan beş hata
- Pazaryeri sipariş fişini vergi faturası sanmak.
- e-Fatura kullanıcısı alıcıya alışkanlıkla e-Arşiv Fatura düzenlemek.
- Her elektronik faturanın otomatik olarak irsaliye yerine geçtiğini düşünmek.
- Net hak ediş tutarını müşteriye yapılan satışın bedeli kabul etmek.
- Web adresi, ödeme tarihi ve taşıyıcı bilgisi gibi internet satış alanlarını boş bırakmak.
Doğru kurulan akışta sipariş, fatura, sevkiyat ve tahsilat birbirine bağlanır; fakat birbirinin yerine geçirilmez. İşletmenizin satış kanalları, belge hacmi ve sevk modeli için uygun entegrasyon kapsamını belirlemek üzere İZİBİZ ekibiyle görüşebilirsiniz. Ürün kapsamını güncel tekliften, vergisel sınıflandırmayı ise mali müşavirinizden teyit edin.


